Ανάκτηση κρατικής ενίσχυσης

Η “ανάκτηση” (recovery) είναι η λέξη που τρομάζει πιο πολύ τους δικαιούχους μιας κρατικής ενίσχυσης. Και όχι άδικα. Γιατί η ανάκτηση δεν είναι πρόστιμο ούτε πολιτική κύρωση. Είναι μηχανισμός αποκατάστασης: σκοπός της είναι να επαναφέρει την κατάσταση που θα υπήρχε στην αγορά αν η ενίσχυση δεν είχε δοθεί ποτέ.

Αυτό έχει δύο πρακτικές συνέπειες. Πρώτον, η ανάκτηση στοχεύει στο πλεονέκτημα που δόθηκε, όχι στην “κακή πρόθεση”. Δεύτερον, σχεδόν πάντα συνοδεύεται από τόκους ώστε το πλεονέκτημα να εξουδετερωθεί πλήρως, για όλο το διάστημα που ο δικαιούχος είχε τα χρήματα ή τους ευνοϊκούς όρους στη διάθεσή του.

Πότε διατάσσεται ανάκτηση

Η κλασική περίπτωση είναι όταν η Επιτροπή καταλήγει σε αρνητική απόφαση για ενίσχυση που είναι παράνομη και ασύμβατη και υποχρεώνει το κράτος να ανακτήσει το ποσό. Στο διαδικαστικό πλαίσιο, η σχετική υποχρέωση έχει κωδικοποιηθεί: η Επιτροπή, σε τέτοιες περιπτώσεις, διατάσσει το κράτος να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα ανάκτησης, εκτός αν αυτό θα προσέκρουε σε γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου.

Η ανάκτηση, όμως, δεν είναι “μόνο Επιτροπή”. Στην πράξη, το βάρος της εκτέλεσης πέφτει στο κράτος μέλος, το οποίο οφείλει να ανακτήσει χωρίς καθυστέρηση και με εθνικές διαδικασίες που επιτρέπουν άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση.

Γιατί μπαίνουν τόκοι και γιατί δεν είναι “χαλαροί”

Ο τόκος δεν είναι τιμωρία. Είναι μέρος της αποκατάστασης. Η λογική είναι ότι, αν ο δικαιούχος είχε τα χρήματα ή το πλεονέκτημα στη διάθεσή του, είχε και το αντίστοιχο οικονομικό όφελος χρόνου, ρευστότητας ή χρηματοδότησης. Γι’ αυτό το ενωσιακό πλαίσιο απαιτεί τόκους από την ημέρα που η ενίσχυση τέθηκε στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι την πραγματική ανάκτηση.

Εδώ υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο σημείο: ο τρόπος υπολογισμού των τόκων έχει σχεδιαστεί ώστε να εξουδετερώνει πλήρως το πλεονέκτημα. Γι’ αυτό βλέπεις συχνά ανατοκισμό (compound interest) και ειδικούς κανόνες υπολογισμού μέσω εφαρμοστικών κανονισμών και μεθοδολογίας.

Τι γίνεται όταν η ενίσχυση είναι “παράνομη” αλλά τελικά μπορεί να είναι συμβατή

Εδώ οι περισσότεροι μπερδεύονται. Η “παρανομία” (unlawfulness) αφορά συχνά παραβίαση του άρθρου 108(3) και της υποχρέωσης standstill. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρξει σενάριο όπου η Επιτροπή τελικά κρίνει την ενίσχυση συμβατή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η περίοδος παρανομίας εξαφανίζεται. Η βιβλιογραφία εξηγεί ότι τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να προστατεύσουν τα δικαιώματα των τρίτων και, ακόμη κι όταν δεν απαιτείται πλήρης ανάκτηση μετά από θετική απόφαση, παραμένει χώρος για illegality interest για το διάστημα της παράνομης εφαρμογής.

Γιατί η ανάκτηση “πονάει” ακόμη κι όταν το ποσό δεν είναι τεράστιο

Η ανάκτηση δεν είναι μόνο το κεφάλαιο. Είναι και η αβεβαιότητα, οι τόκοι, η χρονική διάρκεια και ο τρόπος εκτέλεσης. Επιπλέον, σε επίπεδο αγοράς, μπορεί να επηρεάσει δανειακές συμβάσεις, χρηματοδοτήσεις, covenants, και σχέσεις με προμηθευτές. Γι’ αυτό, το State aid compliance δεν είναι “νομική πολυτέλεια”. Είναι εργαλείο διαχείρισης ρίσκου.